ՍՏՈՐԵՐԿՐՅԱ ՋՐԵՐ, ԱՂԲՅՈՒՐՆԵՐ, ԱՐՏԵԶՅԱՆ ՋՐԵՐ

Ստորերկրյա ջրեր: Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր: Ստորերկրյա ջրերը գոյացել են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով։

Երկրակեղևը կազմող ապարները, ըստ ջուրն իրենց միջով անցկացնե­լու հատկության, բաժանվում են երկու խմբի՝ ջրաթափանց և ջրամերժ:

Ջրաթափանց են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը հեշտությամբ անցնում է, օրինակ՝ տուֆը, ավազը և այլն:

Ջրամերժ են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը չի ներծծվում: Այդ ա­պարներից են մարմարը, կավը և այլն:

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի լինում են գրունտային և միջշերտային:

Գրունտային ջրերը առաջին ջրամերժ շերտի վրա տեղադրված ջրերն են, իսկ միջշերտային ջրերը՝ երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերը:

Աղբյուրներ: Աղբյուրներն առավել շատ տարածված են հրաբխային շրջաններում: Բարձր լեռներում ներծծված տեղումները և հալոցքային ջրե­րը, անցնելով լավային ճեղքերով և հանդիպելով թույլ թեքություն ունեցող ջրամերժ ապարաշերտի, դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ՝ որպես քաղց­րահամ, սառնորակ ե մաքուր աղբյուրներ:

Ստորերկրյա ջրերը, երկրակեղևում անցնելով տարբեր ապարաշերտերի միջով, իրենց մեջ լուծում են զանազան հանքային նյութեր, աղեր, գազեր և դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ որպես հանքային աղբյուր­ներ:

Հանքային աղբյուրների ջրերն ունեն բուժիչ հատկություն: Մեր երկրում հայտնի են Ջերմուկի, Արզնու, Բջնիի հանքային աղբյուրներր: Աղբյուրները կարող են լինել տաք ե սառը: Հանքային տաք ջրերը կոչվում են ջերմուկներ:

Երկրի ընդերքից պարբերաբար տաք ջուր և գոլորշի շատրվանող աղբ­յուրները կոչվում են գեյզերներ: Գեյզերներ շատ կան Կամչատկա թերակղզում:

Արտեզյան ջրեր: Ինչպես վերևում նշվեց՝ միջշերտային ջրերը երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերն են: Սակայն, եթե տեղանքի ռե­լիեֆը լեռնային է, ապա գոգավորություններում կուտակված միջշերտային ջրերը գտնվում են որոշակի ճնշման տակ: Բավական է վերին ջրամերժ շերտը ծակել, և ջուրը սեփական ճնշման տակ դուրս կշատրվանի Երկրի մակերևույթ: Այդ ջրերն անվանում են արտեզյան: Արտեզյան անվանումն առաջացել է Ֆրանսիայի Արտուա (լատիներեն՝ Artesium) պատմական մարզից, որտեղ առաջին անգամ այդպիսի ջրհոր է փորվել: Արտեզյան ջրերով հարուստ է նաև Արարատյան գոգավորությունը:

Ստորերկրյա ջրերի օգտագործումը և պահպանումը: Ստորերկրյա ջրերը քիչ են աղտոտված: Այս ջրերը շատ ավելի մաքուր են, քան գետերի և լճերի ջրերը: Ուստի այս ջրերը կարելի է առանց լրացուցիչ մաքրման օգ­տագործել խմելու և կենցաղային այլ նպատակների համար:

Ստորերկրյա տաք ջրերը, գեյզերներն օգտագործում են նաև բնակա­րանների և ջերմոցների ջեռուցման նպատակներով:

Կարևոր նշանակություն ունեն նաև հանքային աղբյուրների ջրերը, ո­րոնք օգտագործում են խմելու և բուժման նպատակներով:

Սակայն այսօր վտանգված է ստորերկրյա ջրերի անաղարտությունը: Արդյունաբերական ձեռնարկությունների ու բնակավայրերի կենցաղային կեղտաջրերը, ինչպես նաև՝ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվող պարարտանյութերն ու թունաքիմիկատները ջրերի հետ ներծծվում են երկրա­կեղևի մեջ և, հասնելով ստորերկրյա ջրերին՝ աղտոտում դրանք:

Ստորերկրյա ջրերի անաղարտության պահպանության հարցը ներ­կայումս լուրջ հիմնահարց է դարձել ողջ մարդկության համար:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ի՞նչ են ստորերկրյա ջրերը: Երկրի ընդերքում գտնվող ջրերը կոչվում են ստո­րերկրյա ջրեր:                                                                                                                                            Ինչպե՞ս են դրանք առաջանում։ Ստորերկրյա ջրերը գոյանում են Երկրի մակերևույթից անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի ներծծման և կուտակման հետևանքով։

հայկական-լեռնաշխարհի-ստորգետնյա-ջ

2.Որո՞նք են ջրաթափանց և ջրամերժ ապարները: Բերեք օրինակներ։ Ջրաթափանց են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը հեշտությամբ անցնում է, օրինակ՝ տուֆը, ավազը և այլն: Ջրամերժ են այն ապարները, որոնց միջով ջուրը չի ներծծվում: Այդ ա­պարներից են մարմարը, կավը և այլն:

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի ի՞նչ տեսակների են լինում:

Ստորերկրյա ջրերը երկրակեղևում ըստ իրենց տեղադիրքի լինում են գրունտային և միջշերտային:

Ի՞նչ են աղբյուրը, գեյզերը, հանքային ջուրը:

Աղբյուրներն առավել շատ տարածված են հրաբխային շրջաններում: Բարձր լեռներում ներծծված տեղումները և հալոցքային ջրե­րը, անցնելով լավային ճեղքերով և հանդիպելով թույլ թեքություն ունեցող ջրամերժ ապարաշերտի, դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ՝ որպես քաղց­րահամ, սառնորակ ե մաքուր աղբյուրներ:

Ստորերկրյա ջրերը, երկրակեղևում անցնելով տարբեր ապարաշերտերի միջով, իրենց մեջ լուծում են զանազան հանքային նյութեր, աղեր, գազեր և դուրս են գալիս Երկրի մակերևույթ որպես հանքային աղբյուր­ներ:

Երկրի ընդերքից պարբերաբար տաք ջուր և գոլորշի շատրվանող աղբ­յուրները կոչվում են գեյզերներ: Գեյզերներ շատ կան Կամչատկա թերակղզում:

Ո՞ր ջրերն են կոչվում արտեզյան:

Ինչպես վերևում նշվեց՝ միջշերտային ջրերը երկու ջրամերժ շերտերի միջև կուտակված ջրերն են: Սակայն, եթե տեղանքի ռե­լիեֆը լեռնային է, ապա գոգավորություններում կուտակված միջշերտային ջրերը գտնվում են որոշակի ճնշման տակ: Բավական է վերին ջրամերժ շերտը ծակել, և ջուրը սեփական ճնշման տակ դուրս կշատրվանի Երկրի մակերևույթ: Այդ ջրերն անվանում են արտեզյան:

masis_dzuk_fish_farm_in_armenia

Ի՞նչ նպատակներով են օգտագործվում ստորերկրյա ջրերը:

Ստորերկրյա ջրերը օգտագործվում են խմելու, կենցաղային և բուժման նպատակների համար:

Реклама

Հունվարի 14-ի առաջադրանքները Հովհաննես Թումանյան Անբախտ վաճառականները

Մի օր Չըղջիկն ու Ճայն եկան
Թե՝ ե՛կ դառնանք վաճառական:
Ասին ու խելք խելքի տըվին,
Հավան կացան, պայման դըրին.

Բայց՝ արի տես… որ փող չունեն։
Շատ միտք արին, թե ինչ անեն,
Վերջը եկան Փըշի մոտը,
Ընկան նըրա ձեռն ու ոտը,
Ու մուրհակով,

Շահով, կարգով,
Փող վեր առան բավականին,
Ինչքան պետք էր իրենց բանին։

Չիղջը մընաց, տընպահ դառավ,
Ճայը բոլոր փողերն առավ,

Առավ, նըստեց նավի միջին,
Հասավ Մըսըր, Չինումաչին,
Ֆարս, Հընդըստան,
Արաբըստան…
Է՛լ թանկագին քիրմանի շալ,

Է՛լ մարգարիտ, զըմրուխտ ու լալ,
Հընդու խուրմա, փըստա, բադամ,
Եվ… ո՜ր մեկի անունը տամ.
Ինչ որ տեսավ, աչքը սիրեց,
Առատ-առատ նավը լըցրեց.

Նավը լըցրեց հազար բարով
Ու ետ` եկած ճանապարհով
Ուրախ-ուրախ տուն էր գալի։
Ճամփին ծովում սարսափելի
Ալեկոծում, մըրրիկ ելավ,

Զարկեց, տարավ ապրանք ու նավ:
Միայն սովդաքյար Ճայը էնօր
Ազատվեցավ մերկ ու տըկլոր։
Ազատվեցավ — փառք իր ասծուն,
Բայց ի՞նչ սըրտով խեղճը գա տուն.

Գա՜ — ի՞նչ ասի պարտքատերին,
Ո՞նց երևա իր ընկերին…
Ընկերն էնտեղ՝ դուռը կըտրած,
Աչքը ճամփին, վիզը ծըռած,
Համրում է օրն օրի վըրա,

Թե՝ մեր Ճայը երբ պիտի գա…
Երկար նայեց,
Ճամփեն պահեց,
Շատ լավ ու վատ երազ տեսավ,
Մինչև պարտքի օրը հասավ,

Ու՝ մուրհակի թուղթը ձեռին,
Փուշը տընկվեց կըտեր ծերին.
— Է՛յ, բարեկամ, ի՞նչ բանի եք.
Էլ չեք ասում, թե պարտք ունեք…
Գործ բըռնեցիք, հորս ողորմի,

Ետ տվեք դե փողըս հիմի։
Թուղթ եք տըվել՝ վախտ իմացեք,
Ամոթ, աբուռ, ահ ունեցեք…
Թալան հո չի՞… մեղք եմ ես էլ…
Ախպե՛ր, էսպես բա՞ն եք տեսել.

Ոսկի տա մարդ իրեն ձեռով,
Չըկարենա առնի զոռո՞վ…
Սրանից հետո դե արի դու
Ու ձեռ մեկնի աղքատ մարդու…
Գոռգոռում էր ողջ թառակում,

Հայհոյում էր, խայտառակում.
Ամեն մարդ էլ, ով որ լըսում,
Հենց մի բերան էն էր ասում.
— Ա՛յ ամոթ ձեզ, Չըղջիկ ու Ճայ,
Ի՜նչ ենք լըսում. — վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ,

Անուններըդ վաճառական,
Ու էս տեսակ խայտառակ բա՞ն…
Վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ, վա՛յ,
Չըղջիկ ու Ճայ…
Չըղջիկն էսպես միշտ լըսելիս

Սիրտը բերնով դուրս էր գալիս։
Բարկանում էր իրեն մըտքում,
Անիծում էր, չըքում, թըքում.
— Ա՛յ քու տունը քանդվի, ա՛ Ճայ,
Ա՛յ դու դառնաս գըրողի փայ,

Էս ի՞նչ բան էր, որ դու արիր,
Գլուխս էս ի՞նչ փորձանք բերիր…
Ու խընդրում էր ամեն անգամ.
— Մի նեղանար, Փուշ բարեկամ,
Շատ ես կացել,

Կա՛ց մի քիչ էլ.
Թուղթ ըստացա երեկ Ճայից,
Թե՝ դուրս եկա Արաբիայից.
Որտեղ որ է՝ շուտով կըգա,
Դեռ մի բան էլ ավել կըտա…

— Ես չեմ ուզում ավելն, ախպեր,
Կանխիկ համրած իմ փողը բեր.
Շահ եք գըրել,
Վախտ եք դըրել.
Ինչ գըրած ա, էն եմ ասում,

Ձեզնից ավել բան չեմ ուզում։
— Չէ՜, աղա Փուշ,
Թե վաղ, թե ուշ,
Փողն իր կարգին, շահն իր կարգին,
Իսկ պատիվըդ… ես իմ հոգին…

Ես հույս ունեմ… ասենք պարտք ենք…
Բայց չէ՞ ախար մենք էլ մարդ ենք…
Չէ՛, քու արածն ով մոռանա,
Իր աստվածն էլ նա կուրանա…

Խեղճը էսպես լեզու ածավ,

Շատ հույս տըվավ, շատ խոստացավ,
Շատ սուտ ասավ պարտքատերին,
Շատ ըսպասեց իր ընկերին.
Բայց ընկերը չըկա՜, չըկա՜։
— Էս ի՜նչ ցավ էր, աստված վըկա.

Ի՛նչ իմ բանն էր՝ մըտա մեջը,
Որ խայտառակ լինեմ վերջը…
Ի՞նչպես պըրծնեմ էս կըրակից,
Էս ահագին պարտքի տակից.
Էլ ի՞նչ ասեմ,

Ո՞նց ըսպասեմ.
Նա ե՞րբ կըգա, ի՞նչ իմանամ,
Ո՞ր ջուրն ընկնեմ… ո՞ւմ մոտ գընամ…
Շատ միտք առավ,
Դես դեն թըռավ,

Ինչ որ ուներ տանը, հագին,
Ողջ հավաքեց, տըվավ պարտքին,
Ցիփ մերկացավ,
Էլ չըպըրծավ։
Վերջը տեսավ, որ ճար չեղավ,

Թևեր առավ, ինքն էլ փախավ,
Փախավ, կորավ, որ էլ էնպես,
Դատարկ, սընանկ ու սևերես,
Ոչ պատահի պարտքատերին,
Ոչ երևա լույս աշխարհին։

Այնուհետև իր նամուսից,
Չըղջիկը՝ մերկ, փախած լուսից,
Ցերեկները դես-դեն թաքչում,
Գիշերն է միշտ մըթնում թըռչում,
Որ չերևա իր թայ-թուշին,

Ոչ պարտքատեր աղա-Փուշին։
Ճայն էլ ծովում,
Ճըչում, ծըվում,
Ջուրն է մըտնում,
Դուրս է պըրծնում,

Թևին տալիս,
Ման է գալիս,
Թե մի գուցե բախտը բանի,
Կորուստն էլ ետ ջըրից հանի։
Իսկ Փուշն, արդեն հույսը հատած,

Ճանկ ու ատամ սուր պատրաստած,
Կողքովն ով որ անց է կենում՝
Քաշում է փեշն ու հարցընում,
Թե չե՞ն տեսել մեկն ու մեկին,
Էն լիրբ Ճային կամ Չըղջիկին.

Ու էն օրից մինչև օրս էլ
Մեկը մեկին դեռ չեն տեսել։

1.Դուրս գրիր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրիր:

մուրհակ- պարտաթուղթ,

շահ-օգուտ,

տնպահ-Տուն պահող,

քիրման-քիրման գոտի,

բադամ-նուշ,

սովդաքյար-սովդաքար-վաճառական,

համրում է-հաշվում է,

թառակ-այգիների թաղ                                                                                                                        

 2. Թվարկիր հերոսներին, յուրաքանչյուրին բնութագրիր մեկ դիպուկ բառով:

Ճայ-վաճառական,

Չըղջիկ-վաճառական

Փուշ-աղա

 

 

 

Մայրենիի հունվարյան ֆլեշմոբ

1. Բառարանի օգնությամբ ներկայացրու «Ամանոր» բառի կազմությունը և առաջին բաղադրիչի բացատրությունը: *
Ամ-ա-նոր, Ամը նշանակում է տարի
2. Նախադասությունների մեջ կան սխալ կամ ոչ տեղին գործածված բառեր: Գտի՛ր դրանք և ուղղի՛ր: Մարդկանց մի մասը տխուր էին. թագավորը նահատակվել էր: Ծեր վարպետը ակնոցները հանեց և ուշադիր զննեց շուրջբոլորը: Նա իր ծուլության շնորհիվ միշտ ուշանում էր դասերից:
Մարդկանց մի մասը տխուր է, թագավորը մահացել էր: Ծեր վարպետը ակնոցները հանեց և ուշադիր զննեց շուրջբոլորը: Նա իր ծուլության պատճառով միշտ ուշանում էր դասերից:
3. Կարո՞ղ ես ասել, թե հայերը Ամանորին էլ ինչպես են անվանում:
Նավասարդ
4. Սուրբ Ծնունդին և Ամանորին նվիրված ի՞նչ գրական ստեղծագործություններ խորհուրդ կտաս կարդալ ընկերներիդ:
Փիրըլ Ս.Բաքի Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտը
5. Եթե մեկ օր հանդիպես մի մարդու, որը պատկերացում չունի, թե ինչ է Սուրբ Ծնունդը, ինչպե՞ս կբացատրես նրան:
Աստծու որդու ծնունդը, Սուրբ Ծնունդն է, Աստծու որդու անունը Հիսուս է, Սուրբ Ծնունդն հայերը նշում են հունվարի 6-ին:
6. Փակագծերում տրված բառերից մեկն ընտրի՛ր ու պահանջվող ձևով գրի՛ր կետերի փոխարեն: …. շունը շատ նման էր մեր Սևուկին: (նկար, նկարել) Եթե սիրելիիդ համար ծաղիկներ ….., նա շատ կուրախանա: ( նկար, նկարել) Որ գանձը ….. ծառի տակ ու գնա, հետո կգտնի՞: (թաղել, թաղ) Մեր ….. տղաներն ամենաճարպիկն են: (թաղել, թաղ)
Նկարի շունը շատ նման էր մեր Սևուկին: Եթե սիրելիիդ համար ծաղիկներ նկարես, նա շատ կուրախանա: Որ գանձը թաղի ծառի տակ ու գնա, հետո կգտնի՞: Մեր թաղի տղաներն ամենաճարպիկն են:
7. Հունվար ամսվա անունը Բրազիլիայի ո՞ր քաղաքի անվան մեջ կա:
8. Հունվար ամիսը իր անունը հռոմեական ո՞ր աստծո պատվին է ստացել։ *
Յանուս
9. Ավելացրո՛ւ բաց թողնված բառերը: Այսօր տոն է սուրբ …, ավետիս,Տեառն մերոյ և … , ավետիս,Այսօր արևն …, ավետիս:
Այսօր տոն է Սուրբ Ծննդյան, ավետիս,Տեառն մերոյ և Յիսուսի Քրիստոսի, ավետիս,Այսօր արևն արդարութեան, ավետիս:
10. Շարունակի՛ր: Ամանորի գիշերն արթնացա, ու ա՜յ քեզ հրաշք ես տեսա, որ տանածառի տակ այն նվերն էր,որ ես ուզուլ էի Ձմեռ Պապիկից։
Ուրախացա կվերցնեմ, կբացեմ, կխաղամ եղբորս հետ

Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտը Փիրըլ Ս.Բաք

Պատմվածքի վերնագիրը <<Սուրբ Ծնունդի օրվա առավոտը>> է, գրել է Փիրըլ Ս.Բաքը:         Հայրիկը և Ռոբը, ամեն օր կով են կթում: Սուրբ Ծնունդ է լինում, տոնածառ են բերում, զարդարում են: Ռոբը հայրիկի համար նվեր է անում, հայրիկը ուրախանում է: Պատմվածքը ասում է, հարազատներին ուրախացնելու համար նվեր տվեք: Թե ինչ նվեր է անում Ռոբը հայրիկին, կարդացեք, որ իմանաք:

 

 

 

 

1. Արեգակից հետո ամենպայծառ աստղը: Այս աստղի լուսատվությունը 22 անգամ մեծ է արեգակնայինից, հեռավորությունն արեգակից՝ 2,7 պս: Այլ կերպասում են շնաստղ:
Սիրիուս
2. Կարմիր Մոլորակ: Այս մոլորակն իր անունը ստացել է հռոմեական պատերազմի աստվածո պատվին:
Մարս
3. Կենդանին է, որ վտանգ զգալուց կծիկ է դառնում: Այս կենդանիները երկիր մոլորակի վրա հայտնվել են 15 մլն տարի առաջ:
ոզնի
4. Այս կենդանին գետնի տակ ամբողջ մի պատկերասրահ է ստեղծում: Այս կենդանիները ապրում են խառը և սաղարթախիտ անտառներում, մարգագետիններում, երբեմն այգիներում ու բանջարանոցներում։ Փորում են խորը, բարդ անցուղիներով բներ։
խլուրդ
5. Այդ կրծող կենդանիների ատամները աճում են ամեն օր:
մուկ
6. Ո՞ր կենդանին է իր ձագերին տանում <պայուսակով>: Այս կենդանու անունը տեղաբնիկների լեզվով թարգմանվում է «Ես չեմ հասկանում»:
ագեվազ
7. Ո՞ր տեսակի ձյուն է ավել արագ հալում՝ կեղտոտը, թե մաքուրը:
կեղտոտ ձյունը
8.Ի՞նչ է կորցնում եղջերուն ամեն ձմեռ:
եղջյուր
9. Ո՞ր թռչունին են անվանում փետրավոր կատու:
բու
10. Աշխարհի <ամենագեր> բույսը: Այս ծառը ապրում է 4-5 հազար տարի, այնքան էլ բարձր չէ` 18-25 մ: Այս ծառի շրջանագիծը հասնում է 25 մ-ի: Այն գրկելուհամար պետք է մի ամբողջ դասարան:
բաոբաբ

Ցանկությունների տոնածառ

Փայտի վրա փաթաթում ենք փայլը, կպչող ժապավենով ամրացնում ենք փայլի վրա, որ դուրս չգա: Կպչուն թղթի վրա գրում ենք ցանկություններ և կպցնում ենք փայլի վրա: Եվ ստացվում է ցանկությունների տոնածառ:

Կցանկանամ, որ 2019 թվականին ունենամ հեծանիվ։

Ես կցանկանամ, որ ես լավ սովորեմ։

Ես կցանկանամ, որ իմ տատիկը առողջ լինի։

Ես կցանկանամ իմ հայրիկին և մայրիկին հաջողություն լինի, որ լավ գործ ունենան։

Ես կցանկանամ, որ իմ մայրիկն և հայրիկն առողջ լինեն։

IMG_20181223_181348[1]IMG_20181223_181352[1]IMG_20181223_181746[1]IMG_20181223_181749[1]

English fleshmob for December

Ամանորյա և Սուրբ Ծննդյան հարցեր
They decorate me once a year. What am I?
Christmas tree
Who brings Christmas presents?
Santa Claus
What vegetable does the snowman like?
cabbage
Where does Santa put the presents?
5-6 նախադասությամբ նկարագրիր քո սիրած տոնը: Սկսիր այսպես՝ «My favourite holiday is…..» և ավարտիր այսպես՝ «That is why I like …….the most.»
My favourite holiday is New Year, because I get many gifts. I decorate the Christmas tree. I am letter writing. That is why I like New Year the most.
Սովորենք անգլերեն շնորհավորել Ամանորը և Սուրբ Ծնունդը։ Արտագրեք այս շնորհավորանքը, սովորեք այն և օգտագործեք ձեր կյանքում: Dear (այն մարդու անունը, ում ուզում ես շնորհավորել), Merry Christmas and a Happy New Year! I wish you to be healthy and happy. May all your dreams come true this year.
Dear Santa Claus, Merry Christmas and a Happy New Year! I wish you to be healthy and happy. May all your dreams come true this year.